Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar

Amaç

Madde 1 — Bu Yönetmeliğin amacı; hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atıklarının çevreye zarar vermeyecek şekilde öncelikle kaynakta azaltılması, toplanması, geçici biriktirilmesi, taşınması, geri kazanılması, değerlendirilmesi ve bertaraf edilmesine ilişkin teknik ve idari hususlar ile uyulması gereken genel kuralları düzenlemektir.

Kapsam

Madde 2 — Bu Yönetmelik; kaynakları ve bileşenleri Ek-1’de detaylı olarak belirtilen, beşeri faaliyetler ve doğal afetler sonrasında meydana gelen hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atıklarının toplanması, biriktirilmesi, taşınması, geri kazanılması, değerlendirilmesi ve bertaraf edilmesine ilişkin esasları kapsamaktadır.

Hukuki Dayanak

Madde 3 — Bu Yönetmelik, 2872 sayılı Çevre Kanununun 8, 11 ve 12 nci maddeleri ile 4856 sayılı Çevre ve Orman Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun ilgili bentlerine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

Madde 4 — Bu Yönetmelikte geçen;

• Bakanlık: Çevre ve Orman Bakanlığını,
• Hafriyat Toprağı: İnşaat öncesinde arazinin hazırlanması aşamasında yapılan kazı ve benzeri faaliyetler sonucunda oluşan toprağı,
• İnşaat Atıkları: Konut, bina, köprü, yol ve benzeri alt ve üst yapıların yapımı esnasında ortaya çıkan atıkları,
• Yıkıntı Atıkları: Konut, bina, köprü, yol ve benzeri alt ve üst yapıların tamiratı, tadilatı, yenilenmesi, yıkımı veya doğal bir afet sonucunda ortaya çıkan atıkları,
• Tehlikeli İnşaat ve Yıkıntı Atıkları: İnşaat ve yıkıntı atıkları içerisinde bulunan asbest, boya, florasan ve benzeri zararlı ve tehlikeli atıkları,
• Asfalt Atığı: Yol, havaalanı pisti ve benzeri yapıların tamiratı, tadilatı, yenilenmesi ve yıkımı sırasında ortaya çıkan ve bünyesinde asfalt, zift, doğal polimer ve benzeri malzeme bulunan atıkları,
• Bitkisel Toprak: Bitki gelişimi için organik ve inorganik madde ile hava ve su sağlayan toprağı,
• Atık Yönetimi: Hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarının kaynağında ayrılarak toplanması, geçici biriktirilmesi, taşınması, tekrar kullanılması, geri kazanılması ve depolanması işlemlerini,
• Seçici Yıkım: Yıkım öncesinde ve sırasında yabancı ve geri kazanımı mümkün olmayan maddelerden ayıklanması ve yıkımın belirli ölçülerde ve kontrollü olarak yapılmasını,
• Taşıma ve Kabul Belgesi: Ek-2’de yer alan belgeyi,
• Depolama/Geri Kazanım Tesisi İzin Belgesi: Ek-3’de yer alan belgeyi, ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Genel İlkeler, Görev, Yetki ve Yükümlülükler

Genel İlkeler

Madde 5 — Hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atıklarının yönetimine ilişkin genel ilkeler şunlardır: a) Atıkların kaynağında en aza indirilmesi esastır. b) Atıkların yönetiminden sorumlu kişi, kurum/kuruluşlar, zararlı etkileri azaltmak için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdürler. c) Hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarının geri kazanılması ve özellikle alt yapı malzemesi olarak yeniden değerlendirilmesi esastır. d) Hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarının karıştırılmaması esastır. e) Sağlıklı bir geri kazanım ve bertaraf sistemi için atıkların kaynağında ayrılması ve “seçici yıkım” esastır. f) Atık üreticileri, atıklarının bertarafı için gerekli harcamaları karşılamakla yükümlüdürler.

Bakanlığın Görev ve Yetkileri

Madde 6 — Bakanlık; program ve politikaları saptamak, koordinasyonu sağlamak, geri kazanılmış ürünlerin kullanımını özendirmek ve Yönetmelik kapsamındaki tüm faaliyetlerin kontrolünü ve denetimini yapmakla yükümlüdür.

Mülki Amirlerin Görev ve Yetkileri

Madde 7 — Mahallin en büyük mülki amiri,

• Belediye mücavir alan sınırları dışındaki geri kazanım ve depolama sahalarını belirlemek, kurmak/kurdurtmak ve işletmek/işlettirmekle,
• Bu sahalara izin vermek ve gerektiğinde iptal etmekle,
• Toplama, taşıma ve bertaraf bedelini belirlemekle,
• Halkı, taşıma hizmeti verecek firmalar hakkında bilgilendirmekle,
• Toplanan atıkları öncelikle altyapı çalışmalarında kullanmak/kullandırmakla,
• Doğal afetler sonrasında Kriz Merkezi oluşturmak ve atık yönetim planlarını yapmakla, yükümlüdürler.

Belediyelerin Görev ve Yetkileri

Madde 8 — Büyükşehirlerde büyükşehir belediyeleri, diğer yerlerde il ve ilçe belediyeleri,

• Atık yönetimi ile ilgili yönetim planı hazırlamakla,
• Geri kazanım tesisleri sahaları ile depolama sahalarını belirlemek, kurmak/kurdurtmak ve işletmek/işlettirmekle,
• Depolama sahası yerinin seçimi, inşaatı veya işletilmesi sırasında gerekli tedbirleri almak veya aldırtmakla,
• Toplama, taşıma ve bertaraf bedelini belirlemek ve halkı bilgilendirmekle,
• Faaliyetleri denetlemekle,
• Toplanan atıkları öncelikle altyapı çalışmalarında kullanmak/kullandırmakla,
• Doğal afet atıkları konusunda Kriz Merkezi kararlarını uygulamakla, yükümlüdürler.

Hafriyat Toprağı ve İnşaat/Yıkıntı Atıkları Üreticilerinin Yükümlülükleri

Madde 9 — Atık üreticileri,

• Atık yönetimini Yönetmelik hükümlerine uygun olarak sağlamakla,
• Atıkların oluşumu, taşınması ve depolanması aşamalarında gerekli izin ve onayları almakla,
• Atıkları bileşenlerine göre ayrı toplamak, geri kazanmak ve atığın içinde zararlı, tehlikeli ve yabancı madde bulundurmamakla,
• Faaliyete başlamadan önce, “Atık Taşıma ve Kabul Belgesi” almakla,
• Atıklarını izin verilen tesisler dışındaki yerlere dökmemekle,
• Atıklarının yönetimi amacıyla yapılacak harcamaları karşılamakla,
• Kaza sonucu oluşacak zararı tazmin etmek ve kirliliği gidermekle, yükümlüdürler.

Diğer Maddeler

Madde 10 — Depolama Sahası İşletenlerin Görev ve Yetkileri (Mülga:RG-26/3/2010-27533) Madde 11 — Geri Kazanım Tesisi İşletenlerin Görev ve Yetkileri (Mülga:RG-9/10/2021-31623)

Kriz Merkezinin Görevleri

Madde 12 — Kriz Merkezi, olası doğal afet öncesinde atık yönetimiyle ilgili planlamalar yapmakla, atık miktarı, araç-gereç ve ekipmanı belirlemekle, atıkların depolanacağı uygun alanları tespit etmekle ve çalışmaları hakkında Bakanlığa bilgi vermekle yükümlüdür.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Geçici Biriktirme ve Toplamaya İlişkin Esaslar

Genel Esaslar

Madde 13 — Hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarının, üretici ve taşıyanları tarafından belediyelerin veya mahallin en büyük mülki amirinin gösterdiği ve izin verdiği geri kazanım ve depolama tesisleri dışında denizlere, göllere, akarsulara veya herhangi bir yere dökülmesi ve dolgu yapılması yasaktır.

Hafriyat Sırasında Alınacak Önlemler

Madde 14 —

• Hafriyat yapanlar, gürültü ve görüntü kirliliği ile toz emisyonlarını azaltacak tedbirleri almak ve faaliyet alanının çevresini kapatmakla yükümlüdür.
• Hafriyat toprağının öncelikle faaliyet alanı içerisinde değerlendirilmesi sağlanır.
• Bitkisel toprak alt topraktan ayrı olarak toplanır ve park, bahçe, yeşil alan, tarım ve benzeri çalışmalarda tekrar kullanılır.

Küçük Çaplı İnşaat/Yıkıntı Atıklarının Toplanması ve Taşınması

Madde 15 — 2 tona kadar atık oluşumuna neden olacak küçük çaplı tamirat ve tadilat yapanlar, ilgili belediyeye/mülki amire başvurarak atıkların uygun kaplarla toplanmasını, taşınmasını ve gösterilen yere götürülmesini sağlamakla yükümlüdürler.

Büyük Çaplı İnşaat/Yıkıntı Atıklarının Toplanması ve Taşınması

Madde 16 — 2 tondan fazla atık oluşumuna neden olacak faaliyetlerde, faaliyet sahibi ilgili mercilere başvurarak izin almak zorundadır.

• Faaliyetin yapılacağı yere geçici biriktirme konteynerinin yerleştirilmesi temin edilir ve bu konteyner yerleştirilmeden işlemlere başlanılmaz.
• Geçici biriktirme konteyneri veya kapları sarı renkli olacak ve üzerine atılacak/atılmayacak atık türleri yazılacaktır.
• Evsel, zararlı ve tehlikeli atıkların bu konteynerlere atılması yasaktır.

Atık Bertarafında Mali Yükümlülük

Madde 17 — Hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıkları üreticileri oluşan atıkların toplanması, taşınması ve bertarafı ile ilgili harcamaları karşılamakla yükümlüdürler. Uygulanacak bedel ilgili belediyeler/mülki amir tarafından tespit ve ilan edilir.

Yıkım Faaliyetleri İçin İzin Alınması

Madde 18 — Yıkım çalışmasına başlanılmadan önce, faaliyetini gerçekleştirecek kişi, kuruluş veya firmaların ilgili mercilere başvurarak yıkım izni almaları zorunludur.

Yıkım İşlemleri

Madde 19 — Yıkımı yapılacak yapıların içlerindeki geri kazanılabilir malzemelerin öncelikle ayrıştırılması ve geri kazanılması esastır. Tehlikeli atıklar diğer atıklardan ayıklanır ve ayrı toplanır. Asbest içeren binaların yıkımı, sökümü vb. işlemlerde ilgili Yönetmelik esaslarına uyulur.

Gürültü ve Toz Emisyonları

Madde 20 (Gürültü): Hafriyat, inşaat/tamirat/tadilat ve yıkım işlemleri sırasında oluşacak gürültü emisyonları ile ilgili olarak, yürürlükteki Gürültü Kontrol Yönetmeliği esaslarına uyulur. Madde 21 (Toz): Hafriyat, inşaat/tamirat/tadilat ve yıkım işlemleri sırasında oluşacak toz emisyonları ile ilgili olarak, yürürlükteki Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği’nde belirtilen hava kalitesi standartlarının sağlanması gerekir.

Tehlikeli Atıkların Toplanması ve Bertarafı

Madde 22 — İnşaat/yıkıntı atıkları içerisinde bulunan tehlikeli atıklar (asbest, boya, florasan vb.) diğer atıklardan ayrı olarak toplanır ve Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre bertaraf edilir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Taşınmasına İlişkin Esaslar

Atık Taşıma ve Kabul Belgesi Alınması

Madde 23 — Hafriyat toprağı üretenler ile 2 tondan fazla atık oluşumuna neden olacak inşaat/yıkıntı atığı üreticileri, ilgili mercilere müracaat ederek “Atık Taşıma ve Kabul Belgesi” almak zorundadır. Bu belge 4 nüsha olarak düzenlenir ve denetim sırasında ilgili tüm taraflarca gösterilmesi zorunludur.

Taşıyıcıların İzin Alma Zorunluluğu

Madde 24 — Atıkları taşımak isteyen kişi veya kuruluşlar ilgili mercilere başvurarak “Hafriyat Toprağı, İnşaat/Yıkıntı Atıkları Taşıma İzin Belgesi” almakla yükümlüdürler.

• İnşaat/yıkıntı atığı taşıyan araçlar sarı renkli olacak ve üzerinde “İnşaat/Yıkıntı Atığı Taşıma Aracı” ibaresi yazılı olacaktır.

Taşınması Sırasında Alınacak Önlemler

Madde 25 —

• Taşıma sırasında çevrenin kirletilmemesi, trafiğin aksatılmaması ve can ve mal emniyeti için gerekli tedbirler alınır.
• Çevresel kirlenmeyi önlemek amacıyla araçların üzerleri uygun malzemeyle kapatılır.
• Belediye ve mülki amir, atık taşıyan araçların şehir içi trafiğini olumsuz etkilememesi için belirli saatler arasında trafiğe çıkmaları konusunda düzenleme yapabilir.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Geri Kazanılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Esaslar

Hafriyat Toprağının Tekrar Kullanılması ve Geri Kazanılması

Madde 26 —

• Hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarının öncelikle kaynağında azaltılması, ayrı toplanması, tekrar kullanılması ve geri kazanılması esastır.
• Bitkisel toprak, park, bahçe, yeşil alan yapımında rekreasyon amacıyla kullanılır ve depolama sahasına gönderilmez.

İnşaat/Yıkıntı Atıklarının Geri Kazanılması

Madde 27 — Doğal kaynakların korunması, sürdürülebilir üretim ve ekonomik değer yaratılması amacıyla inşaat/yıkıntı atıklarının geri kazanılması esastır.

Asfalt (Yol Kaplama) Atıklarının Geri Kazanılması

Madde 28 — Asfalt atıklarının geri kazanılması esastır. Geri kazanılan asfalt atıkları düşük trafik yoğunluklu yollarda dolgu malzemesi olarak veya asfalt üretim tesislerinde öncelikli olarak kullanılır.

Geri Kazanım Tesislerine İlişkin Maddeler

Madde 29, 30, 31, 32 — (Mülga:RG-9/10/2021-31623)

Geri Kazanım Ürünleri ve Kullanım Alanları

Madde 33 — Geri kazanılmış ürünler, ilgili standartları sağlamak şartı ile yol, otopark, kaldırım, drenaj çalışmaları, alt ve üst yapı inşaatlarında, spor ve oyun tesisleri inşaatları ile diğer dolgu ve rekreasyon çalışmalarında öncelikli olarak kullanılır.

ALTINCI BÖLÜM

Depolama Sahalarının Yer Seçimi, İnşası ve İşletilmesine İlişkin Esaslar

Madde 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42 — (Mülga:RG-26/3/2010-27533)

Rehabilitasyon Projeleri

Madde 43 — Rehabilitasyon çalışmaları sonucunda, sahaya doğal görünüm kazandırılacak, projenin uygulanması sonucunda ortaya çıkacak yapının veya oluşan yeni alanın kullanımı, yerel çevre koşulları ile tam uyum içinde olacak ve tüm canlılar için tartışmasız güvenli bir ortam sağlanacaktır.

YEDİNCİ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Doğal Afet Atıklarının Yönetimi

Madde 44 — Doğal afetler sonucunda oluşan yıkıntı atıklarının yönetiminden, mahallin en büyük mülki amirinin başkanlığında oluşturulacak Kriz Merkezi sorumludur.

Denetleme

Madde 45 — Bu Yönetmelik kapsamına giren bütün faaliyetleri denetleme yetkisi Bakanlığa ve depolama izni vermekle yetkili ve görevli kurumlara aittir.

Yönetmeliğe Aykırılık

Madde 46 — Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında Kanunun 20, 21, 23, 24 ve 26 ncı maddelerinde belirtilen cezalar verilir.

Geçici Maddeler

Geçici Madde 1: Mevcut geri kazanım ve depolama tesisleri, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 1 yıl içinde ilgili mercilere başvurarak gerekli izinleri alırlar. Geçici Madde 2: İlgili belediyeler/mülki amirler, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 1 yıl içinde inşaat/yıkıntı atığı geri kazanım ve depolama tesislerini kurmak/kurdurmakla yükümlüdürler.

Yürürlük

Madde 47 — Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

Madde 48 — Bu Yönetmelik hükümlerini Çevre ve Orman Bakanı yürütür.

Ekleri için tıklayınız.